ENGLISH
Boğazköy (Hattuşa)
Hattuşa, Hitit devletinin MÖ 17. yüzyıldan 12. yüzyıl başlarına kadar süren varlığı boyunca Hititlerin ana şehri olarak kalmıştır. MÖ 12. yüzyılda şehir 3.3 km uzunluğunda surlarla çevrilmiş 182 hektarlık bir alanı kaplıyordu. Bölgeyi 1834 yılında ziyaret eden ve şehir kalıntıları hakkında ilk yayınları yapan kişi Charles Texier’dir, fakat şehri Hititlerin başkenti olarak tanımlayanlar 1880’lerde Archibald Sayce ile William Wright olmuştur. 1906 yılında Hugo Winckler ve Theodor Makridi tarafından ilk düzenli kazı yapılmıştır. 1931 yılından beri de sırasıyla Kurt Bittel, Peter Neve, Jürgen Seeher ve halen Andreas Schachner başkanlığında Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından kazı çalışmalarına devam edilmektedir. Kazılarda çok sayıda eser ve yapının yanında Hitit kraliyet arşivilerine ait 30 binden fazla yazılı kil tablet parçası ortaya çıkarılmıştır.
Büyük boy görmek için resimlere tıklayınız.
Büyük Tapınak
Hattuşa'da bulunan 30'dan fazla tapınağın en büyüğü Tapınak 1 veya Büyük Tapınak olarak adlandırılmıştır. Bu yapı kompleksinin ortasında yer alan ana tapınak binasının kuzey tarafındaki iki kutsal odada, muhtemelen Hitit baş tanrıları, Fırtına Tanrısı'nı ve Arinna'nın Güneş Tanrıçası'nı temsil eden heykeller bulunmaktaydı. Ana tapınak binasını çevreleyen diğer yapılar tapınak görevlileri tarafından idari ve depo amaçlarıyla kullanılmaktaydı. Günümüzde bütün yapıların sadece taş bloklardan oluşan temelleri kalmıştır. Bunların üzerinde yükselen duvarlar kerpiç ve tahta kullanılarak inşa edilmişti.
Büyük Tapınak çevresinde: Şehir Surları Rekonstrüksiyonu, Aslanlı Tekne ve Pınar Mağarası (Quellgrotte)
2003-2005 yılları arasında yürütülen projeyle bir zamanlar bütün şehri çevreleyen surların küçük bir bölümü orijinal yöntemler ve malzemeler kullanılarak inşa edilmiştir.
Büyük Tapınak kompleksinin ana giriş kapısı yakınında dört köşesi aslan figürleriyle dekore edilmiş bir su teknesi bulunmaktadır. Bulunabilen parçaları biraraya getirilerek restore edilen tekne yaklaşık 5,5 m uzunluğunda tek parça bir kireçtaşı bloktan işlenmiştir. Ne fonksiyonla kullanıldığı belli değildir. Ritüel amaçlı kullanılmış bir su teknesi veya bir heykel kaidesi olabileceği düşünülmüştür.
Tapınak kompleksinin güney ucunda, bir kaç basamakla inilen ve içinde bir su kaynağı bulunan küçük bir mağara vardır. Taş bloklarla çevrili giriş kapısının, orijinali Boğazkale Müzesinde olan üst pervaz bloğunda oldukça aşınmış figürler bulunmaktadır. Tapınağa olan yakınlığı ve civarda bulunan yazıtlı bir taş bloktan (BOĞAZKÖY 12) hareketle burasının ritüel amaçlı kullanıldığı düşünülmüştür.
Büyükkale, Nişantepe ve Nişantaş
Saray yapı grubunun bulunduğu tepe Büyükkale olarak bilinir. Günümüzde sadece yapıların taş temelleri görülmektedir. Büyükkale'nin güneybatısında, modern yolun karşı tarafındaki Nişantepe'de bulunan yapı grubunda çeşitli heykeltraşlık eserleri bulunmuştur. Bu tepenin Büyükkale'ye bakan kayalık yamacında Nişantaş (BOĞAZKÖY 5) olarak bilinen uzun anıtsal yazıt bulunmaktadır.
Kutsal havuz yapısı (Südburg)
Büyük taş bloklarla örülmüş iki oda, Doğu Havuzları olarak bilinen Hitit dönemi su bendi setinin batı (1 nolu Oda) ve kuzey (2 nolu veya Hiyeroglifli Oda) köşelerine inşa edilmiştir. Daha iyi korunmuş/restore edilmiş Hiyeroglifli Oda'nın yan ve karşı duvarında, muhtemelen her ikisi de Hitit kralı II. Şuppiluliuma'yı temsil eden rölyefler mevcuttur. Sol duvardaki rölyefte Şuppiluliuma'nın ismi yazılıdır (BOĞAZKÖY 20). Sol duvardaki uzun Hiyeroglif Luvice yazıt (BOĞAZKÖY 21) aynı kralın başarılı askeri seferlerini anlatmaktadır.
Kral Kapısı ve Aslanlı Kapı
Kral Kapısı ve Aslanlı Kapı, şehrin ana kapılarından ikisidir. Yukarı Şehir'in doğu tarafındaki Kral Kapısı, ismini iç kapının yan pervazındaki büyük taş blok üstüne işlenmiş yüksek kabartmadan alır. Yaklaşık 2,35 m yüksekliğindeki figürün boynuzlu başlığı ve çıplak ayakları, ilk yıllarda sanıldığının aksine bunun bir Hitit tanrısını temsil ettiğine işaret eder. Ankara'ya gönderilmiş olan orijinal kabartmanın yerine bir kopyası yerleştirilmiştir. Yukarı Şehir'in batı tarafındaki Aslanlı Kapı, ismini dışa bakan kapının iki yanındaki portal aslan heykellerinden alır. Soldaki aslanın kırık olan başı diğeri örnek alınarak restore edilmiştir.
Yukarı Şehir
Daha yüksek irtifada olan şehrin güney kısmı Yukarı Şehir olarak adlandırılmıştır. Burada 30 kadar tapınak yapısı ortaya çıkarılmıştır.
Yerkapı (Güney kapısı ve surları), Yerkapı tüneli ve Sfenksli Kapı
şehrin güney surlarında taş bloklarla kaplanmış, bir rampa şeklinde yükselen tahkimatli bölge Yerkapı olarak bilinir. Surların yukarısında yaklaşık orta noktada hem içe hem dışa bakan tarafında iki çift sfenksle dekore edilmiş Sfenksli Kapı bulunmaktadır. İç taraftaki kızılımsı kireçtaşından işlenmiş sfenkslerin ikisi de oldukça hasarlı olarak bulunmuştur. Doğu kanadına ait sfenks Berlin'e götürülerek restore edilmiş ve 2012 yılında Türkiye'ye iade edilene kadar Pergamon Müzesinde sergilenmiştir. Daha da hasarlı olan batı kanadı aslanı da uzun yıllar İstanbul Müzesinde sergilenmiştir. Günümuzde her iki aslanın orijinalleri Boğazkale Müzesinde sergilenmektedir. Sfenksli Kapı'ya kopyaları yerleştirilmiştir. Dışa bakan taraftaki aslanlardan sadece baş tarafı kırık durumdan olan batı kanadı aslanı mevcuttur. Yerkapı surlarının altında şehrin içine kestirme ulaşım sağlayan 71 m uzunluğunda 3 m yüksekliğinde bir pottern tüneli bulunmaktadır. 2022 yılında tünel içindeki taş blokların üzerine boyanmış yüzlerce hiyeroglif işaret (BOĞAZKÖY 28) fark edilmiştir. .
Hiyeroglif yazıtlar
Hiyeroglif graffiti
Yazılıkaya
