Ana Sayfa
English

Kızıldağ - Hartapu Anıtı

Kızıldağ, Karaman yakınlarındaki Karadağ dağ grubu içindeki tepelerden biridir. Tepenin üst bölümüne yakın bir yerdeki kayalık çıkıntının üzerinde taht biçiminde düzeltilmiş yüzeyin sırt dayama yüzeyi üzerinde sol elinde bir asa, sağ elinde bir kase tutan, oturur vazıyette bir adam rölyefi yer alır. Başının hizasında sağ tarafta yer alan Luvi hiyeroglifi ile yazılmış yazıt "Büyük Kral Hartapu" olarak okunmaktadır. İkinci yazıt "Kudretli Fırtına tanrısı tarafindan sevilen(?), Güneş, Büyük Kral Hartapu", onun biraz solundaki düzleştirilmiş yatay yüzeyde, üç satırdan oluşan üçüncü yazıt "Kudretli Fırtına tanrısı tarafindan sevilen(?), Güneş, Kahraman Büyük Kral Mursili’nin oğlu, Büyük Kral Hartapu bu şehri kurdu" ise sağ tarafındaki dikey yüzeyde yer almaktaydı. İkinci ve üçüncü yazıtlar 1980’den önce hazine arayıcıları tarafından tahrip edilmişlerdir. İkinci yazıtın yer aldığı kaya parçası kayalık çıkıntının dibinde düştüğü yerde durmaktadır.

1963 yılında Meriggi, tepenin doğu tarafında devrilmiş durumda, tepesi yuvarlatılmış bir stel bulunduğunu bildirmiş ancak o günden beri bir daha izine rastlanmamıştır. Üzerindeki yazıtın sadece en üst satırı okunabilir durumdadır: "Mursi[li], Kahraman Büyük Kral ...".

Kayalık çıkıntının 150 m. güneydoğusunda merdiven yazıtı olarak adlandırılan diğer bir yazıt yer alır. Basamakların üst bölümüne yakın sağ taraftaki kayalık yüzeyde bulunan iki satırlık yazıt Hawkins ve Poetto tarafından şu şekilde okunmuştur: "Güneş, Büyük Kral, Kahraman, Fırtına tanrısı tarafından sevilen, Hartapu, Kahraman Büyük Kral Mursili’nin oğlu: İlahi Fırtına tanrısının (ve) her tanrı(nın) erdemiyle tüm ülkeleri (ve) Masa ülkesini fetheden kişi. Tüm ülkeler … Büyük Kral, (ünvanlar), ilahi Fırtına tanrısı(nın sayesinde) aldı."

İmparatorluk döneminde Hartapu adı ile bilinen bir Büyük Kral yoktur. Bununla beraber imparatorluğun çöküşünden sonra kimi yerel krallar Büyük Kral ünvanını kullanmışlardır. Yakın zamana kadar kral rölyefindeki Asur biçimi saç ve sakaldan dolayı anıtın M.Ö. 8. yy. civarlarına ait olduğu düşünülmekteydi. Ancak, son yıllarda çok daha önceki zamanlara ait olabileceği görüşü destek bulmuştur. Yazıtta yer alan harflerden elde edilen ipuçları M.Ö. 12. – 10. yy.’ları işaret etmektedir. Hawkins’in, kral rölyefinin yazıtlardan çok daha sonra Tabal kralları tarafından eklendiği yönündeki görüşü, geç dönem görünümünü açıklamaktadır.

Hartapu adı Karadağ, ve Burunkaya Hitit yazıtlarında da yer almaktadır. Bu yazıtların bulunduğu kayalarda eski Yunan döneminden kalma yazıt ve oymalar da vardır.


Büyük boy görmek için resimler üzerine tıklayınız.

Hartapu Rölyefi ve Yazıt
T.Bilgin 2009 T.Bilgin 2009 T.Bilgin 2009 T.Bilgin 2009 T.Bilgin 2009 K.Bittel E.Rossner
İkinci ve üçüncü yazıt ile Murşili Steli
İkinci yazıt - J.Hawkins İkinci yazıt - T.Bilgin 2009 Üçüncü yazıt - G.Bell 1907 Üçüncü yazıt - J.Hawkins Murşili steli - J.Hawkins, foto: Meriggi
Merdiven yazıtı
Basamaklar ve yazıt - B.Bilgin 2011 Basamaklar ve yazıt - B.Bilgin 2011 Yazıttan detay - B.Bilgin 2011

İlgili yayınlar:
Hawkins, J. D. "The Inscriptions of the Kızıldağ and the Karadağ in the Light of the Yalburt Inscription," in FsAlp, Ankara: TTK, 1992: 259-75.
Hawkins, J. D. Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions, Vol 1, Berlin: Walter de Gruyter, 2000: 429-42 and plts. 236-39, 242.

Resim kaynakları:
Tayfun Bilgin, Bora Bilgin, Ertuğrul Anıl, 2009.
Bora Bilgin, Ertuğrul Anıl, Ercüment Süer, Cüneyt Süer, 2011
Eberhard Rossner, Die hethitischen Felsreliefs in der Türkei. 1988, ISBN 3924390029.
Kurt Bittel, Die Hethiter, Beck, München 1976, ISBN 3406030246.
John David Hawkins, Corpus of Hieroglyphic Luwian Inscriptions. 2000.
Gertrude Bell, 1907, University of Newcastle Gertrude Bell Project (www.gerty.ncl.ac.uk)